روش مطالعه زیست انسانی کنکور – مباحث انسانی زیست را چگونه بخوانیم؟
روش مطالعه زیست انسانی با توجه به درصد بالای آن در کنکور، دغدغه بسیاری از دانش آموزان تجربی است. اینکه مباحث انسانی زیست را چگونه بخوانیم، به سطح علمی و نوع یادگیری ما بستگی دارد. با این حال، بعضی از اصول وجود دارند که با پیروی از آنها، بدن انسان را بهتر و سریعتر میتوان یاد گرفت و جمع بندی کرد.
دانش آموزان زیادی ممکن است مباحث گیاهی و یا ژنتیک را از روش مطالعه زیست کنار بگذارند. با این حال، مباحث بدن انسان دیگر شوخی ندارد. با برنامه ریزی کنکور تجربی به شکلی صحیح و منطقی، میتوان از پس تعداد سوالات بالای زیست انسانی برآمد.
شاید سوال اصلی شما این باشد که بدن انسان کدام فصلهای زیست کنکور است؟ در این مقاله از سایت آموزش زیست بایوبنام علاوه بر پاسخ به این سوال، یاد میگیریم که زیست انسانی چند درصد کنکور است. پس از مشخص شدن این دو مورد، به بررسی این موضوع میپردازیم که مباحث انسانی زیست را چگونه بخوانیم.
زیست انسانی کنکور شامل چه فصلهایی است؟
طبق نظر اکثر مشاوران و موسسه های مشاوره کنکور تجربی، زیست انسانی کنکور شامل فصلهای زیر است:
- فصلهای 2 تا 5 زیستشناسی دهم
- فصول 1 تا 5 و 7 زیست یازدهم
حالا بیایید کمی دقیقتر شویم. اگر بخواهیم با تفاوت یاخته، بافت، اندام و دستگاه آشنا شویم، بهطور قطع مبحث سطوح سازمان یابی حیات را باید در روش مطالعه خود لحاظ کنیم. از طرف دیگر، در سرفصلهای گفته شده در بالا، خبری از تعریف و انواع بافت در بدن انسان نیست. بنابراین، لازم است بدانیم که چگونه مباحث انسانی گفتار 2 فصل 1 زیست دهم و گفتار 3 فصل 1 زیست دهم را بخوانیم.
نکتهای که در این میان وجود دارد، ایجاد تناسب و برقرار کردن ارتباط میان مفاهیم مختلف است. طراح سوال کنکور تجربی 1404، نمیآید یک تست خیلی ساده درباره دستگاه حرکتی مطرح کند. کاری که میکند این است که جهار دستگاه را در صورت سوال میآورد و از شما میپرسد که کدام بافتها در این دستگاهها مشترک هستند. حتی ممکن است یکی از دستگاههای بدن انسان را با بدن جانوران ترکیب کرده و بعد به طرح سوال بپردازد.
زیستشناسی انسانی چند درصد کنکور است؟ (بودجه بندی)
بچهها بهطور صددرصدی نمیتوان تضمین داد که زیستشناسی انسانی چند درصد کنکور است. هرکس با اعتماد به نفس کامل چنین چیزی را خواست به شما دیکته کند، از او فرار کنید! با این حال، با بررسی درس زیست در کنکورهای 1403، 1402 و قبلتر میتوان به یک بودجه بندی حدودی رسید.
زیست شناسی انسانی بهصورت حدودی، 36 درصد کنکور را به خود اختصاص میدهد. بعضی از فصلها نظیر 1 تا 5 و 7 یازدهم، مستقیما درباره بدن انسان صحبت میکنند. با این حال، قسمتهایی مانند فصل 1 زیست دهم نیز وجود دارند که مطالبی در این باره آوردهاند. از آنجا که در این فصول، موضوعات دیگر زیستشناسی نظیر جانوری، ژنتیک و سلولی مولکولی هم آمدهاند، نمیتوان بودجه بندی دقیقی ارائه داد.
بودجه بندی زیست انسانی را میتوان برابر تعداد سوالات آن در کنکور نظر گرفت. با این حساب از این مبحث در زیست آزمون سراسری، بین 13 تا 18 سوال مطرح میشود.
برای موفقیت بیشتر و کسب درصد بالاتر، بهتر است که مطالب بدن انسان را با مباحث جانوری بخوانید. دلیلش این است که طراحان تستهای کنکور، علاقه زیادی به طرح سوالات ترکیبی دارند و این را باید در روش مطالعه خود لحاظ کنید.
بیشتر بدانید: روش مطالعه زیست گیاهی
زیست انسانی (بدن انسان) را چگونه بخوانیم؟
نکتهای که در ابتدای امر باید بدانیم، این است که اصلا زیست انسانی از چه مباحثی تشکیل میشود. در قسمتهای قبلی، به فصول و بودجه بندی اشارهای داشتیم. با این حال، برای اینکه درک کنیم چگونه بدن انسان را بخوانیم، روش مطالعه را باید از یاخته شروع کرده تا بتوانیم به دستگاهها برسیم.
دستگاه از اندام، اندام از بافتها و بافتها از یاختهها درست شدهاند.
یاخته، بافت، اندام و دستگاه را میتوان در یک جدول تعریف و جمع بندی کرد:
| ویژگی | یاخته | بافت | اندام | دستگاه |
| تعریف | واحد بنیادی حیات | گروهی از یاختههای مشابه | گروهی از بافتهای مختلف | گروهی از اندامهای مختلف |
| وظیفه | انجام وظایف مختلف مانند رشد، تولید مثل، جذب مواد مغذی و دفع مواد زائد | انجام وظیفه مشترک | انجام وظیفه مشترک | انجام وظیفه مشترک |
| مثال | یاختههای عصبی، یاختههای عضلانی، یاختههای خونی | بافت پوششی، بافت پیوندی، بافت عصبی | قلب، معده، ریهها | دستگاه گوارش، دستگاه تنفسی، دستگاه عصبی |
در علوم پزشکی، بدن انسان را از سه دیدگاه آناتومی (کالبدشناسی)، فیزیولوژی و بافتشناسی مورد بررسی قرار میدهند. اگر بخواهیم تکلیف خود را مشخص کنیم که چگونه مباحث انسانی زیست را بخوانیم، با قسمتی مقدمه زیستشناسی دهم مواجه میشویم:
آشنایی با دستگاههای مختلف بدن انسان، بعضی از بیماریهای مرتبط با آنها و مقایسه دستگاههای بدن انسان با جانوران دیگر.
بهعبارت دیگر، مباحث انسانی را بیشتر از جنبه کالبدشناسی باید مطالعه کنیم. مباحث مرتبط با یاختهها را بهتر است یاد بگیریم که چگونه در زیست سلولی مولکولی بخوانیم. با این حساب، در اولین گام، با بافت روبهرو میشویم.
روش مطالعه بافت های بدن انسان در زیست
به گروهی از سلولها که هماهنگ با یکدیگر وظیفهای را انجام میدهند، بافت میگویند. گفتار 3 فصل 1 زیست دهم، اولین جایی است که درباره روش مطالعه آنها در زیست انسانی صحبت شده است. بافتهای بدن انسان را میتوان به چهار نوع پوششی، پیوندی، ماهیچهای و عصبی تقسیمبندی کرد. عملکرد، محل و مثال آنها را در حدول زیر میتوانید بخوانید:
| نام بافت | عملکرد | محل | مثال |
| بافت پوششی | پوشاننده و محافظت کننده | سطح خارجی بدن، اندام ها و حفره ها | پوست، مخاط دهان، روده |
| بافت همبند (پیوندی) | اتصال، پشتیبانی و محافظت | بین اندامها، در زیر بافت پوششی | استخوان، غضروف، خون، چربی |
| بافت ماهیچهای (عضلانی) | انقباض و حرکت | عضلات اسکلتی، عضلات صاف، عضله قلب | عضله دو سر بازویی، عضله صاف روده، عضله قلب |
| بافت عصبی | دریافت و انتقال اطلاعات | مغز، نخاع، اعصاب | یاختههای عصبی و یاختههای پشتیبان (نوروگلیاها) |
موضوعی که در رابطه با بافتها باید خوب بلد باشید، انواع هر بافت است. مثلا بافت پیوندی به سه دسته سست، متراکم و چربی تقسیمبندی میشود. در قدم بعدی باید یاد بگیرید که هر اندام و دستگاه، از چه بافتهایی تشکیل شده است.
اندام های بدن انسان و روش مطالعه آن در زیست
اندام، گروهی از بافتهای مختلف است که با هم کار میکنند و وظیفه مشترکی را انجام میدهند. هر اندام از چندین نوع بافت مختلف تشکیل میشود. بافتهای مختلف با هماهنگی و همکاری، اندام را قادر میسازند تا وظیفه خود را به درستی انجام دهد. مثلا قلب اندامی است که از بافت عضلانی، عصبی و همبند تشکیل شده است. بافت عضلانی مسئول پمپاژ خون است. تنظیم ضربان قلب بر عهده بافت عصبی بوده و بافت پیوندی، عضلات قلب را به هم متصل میکند.
بیشتر بدانید: روش مطالعه زیست جانوری
جدول اندامهای بدن انسان
تعداد زیاد اندامهای بدن انسان این سوال را به وجود میآورد که آنها را چگونه بخوانیم. بچهها، شما فقط باید روی اندامهایی زمان بگذارید که در کتاب درسی زیستشناسی آمدهاند. بهطور حدودی، 15 اندام اصلی داریم که در جدول زیر آنها را جمع بندی کردهایم:
| اندام | وظیفه | ساختار | ارتباط با سایر اندامها |
| دهان | دریافت غذا، جویدن و مخلوط کردن آن با بزاق | شامل لبها، دندانها، زبان، لثهها، کام، غدد بزاقی و عضلات دهان | با مری |
| مری | انتقال غذا از دهان به معده | لولهای عضلانی به طول ۲۵ سانتیمتر (عضلات صاف، مخاط ) | با دهان و معده |
| معده | هضم شیمیایی غذا با اسید معده و آنزیمها | غشای مخاطی، اسید معده، آنزیمهای گوارشی | با مری، روده باریک، لوزالمعده و کبد |
| روده باریک | جذب مواد مغذی از غذا به جریان خون | پرزهای روده، مویرگهای خونی، غدد لنفاوی | با معده، روده بزرگ، کبد، کیسه صفرا و لوزالمعده |
| روده بزرگ | جذب آب و دفع مواد زائد | غشای مخاطی، باکتریهای روده | با روده باریک و مقعد |
| ریهها | تبادل گازهای تنفسی (اکسیژن و دیاکسید کربن) بین خون و هوا | کیسههای هوایی، نای، نایژهها | با نای، نایچهها، قلب و عروق |
| قلب | پمپاژ خون به تمام قسمتهای بدن | عضله قلب، دریچههای قلب، رگهای خونی | با عروق (شریانها، مویرگها و سیاهرگها) |
| مغز | کنترل و هماهنگی فعالیتهای مختلف بدن | متشکل از بخشهای مختلف مانند قشر مخ، مخچه، ساقه مغز و بصل النخاع | با نخاع، اعصاب و اندامهای حسی |
| نخاع | انتقال پیامهای عصبی بین مغز و سایر قسمتهای بدن | ماده خاکستری، ماده سفید، ریشههای عصبی | با مغز، اعصاب و عضلات |
| استخوانها | استحکام و شکلدهی به بدن، محل تولید سلولهای خونی | شامل ۲۰۰ استخوان مختلف | با مفصلها و عضلات |
| عضلات | حرکت بدن | شامل بیش از ۶۵۰ عضله مختلف (فیبرهای عضلانی، تاندونها ) | با استخوانها و تاندونها |
| کبد | سمزدایی خون، تولید صفرا، ذخیره مواد مغذی و تولید برخی از پروتئینها | سلولهای کبدی، مجاری صفراوی (بزرگترین غده در بدن) | با روده باریک، کیسه صفرا، لوزالمعده، عروق و قلب |
| کیسه صفرا | ذخیره و تغلیظ صفرا | کیسه غشایی، مجاری صفراوی | با کبد، روده باریک و لوزالمعده |
| لوزالمعده | تولید آنزیمهای گوارشی و هورمون انسولین | سلولهای آکینی، سلولهای جزیرهای | با معده، روده باریک، کبد و کیسه صفرا |
| کلیهها | تصفیه خون و دفع مواد زائد از بدن | واحدهای کلیوی، نفرونها، مثانه | با حالبها، مثانه، مجرای ادرار، عروق و قلب |
| مثانه | ذخیره ادرار | کیسهای عضلانی (عضلات صاف، مخاط ) | با کلیهها، مجرای ادرار و عروق |
| بیضهها (در مردان) | تولید اسپرم و هورمون تستوسترون | لولههای منوی، سلولهای سرتولی، سلولهای لیدیگ | با مجرای دفیق، پروستات، کیسه بیضه و عروق |
| تخمدانها (در زنان) | تولید تخمک و هورمونهای استروژن و پروژسترون | فولیکولها، جسم زرد | با لولههای رحمی، رحم، واژن و عروق |
| لولههای رحمی (در زنان) | محل لقاح تخمک توسط اسپرم | دو لوله عضلانی باریک (مژک، عضلات صاف) | با تخمدانها، رحم و واژن |
| رحم (در زنان) | محل رشد و پرورش جنین | آندومتر، میومتر، پریمتر | با لولههای رحمی، واژن و عروق |
اندام های حسی بدن انسان در زیست شناسی را چگونه بخوانیم؟
به جز اندامهای نام برده شده در جدول قبلی، گروهی از اندامها وجود دارند که حسی هستند. بهعبارت دیگر، وظیفه آنها گرفتن پیام از گیرندههای حسی، پردازش آن و ارسالش به مغز برای واکنش است. اگر