گفتار 2 فصل 9 زیست یازدهم [آموزش و تدریس ویدیویی]

گفتار 2 فصل 9 زیست یازدهم را با آموزش و تدریس ویدیویی و توضیح به بهترین شکل یاد بگیرید. تدریس به‌روز این گفتار همراه با آموزش ویدیویی «دکتر الهه بنام» را در سایت آموزش زیست، رایگان ببینید.

در گفتار قبلی یاد گرفتیم که در گیاهان، تنظیم کننده‌های رشد گوناگونی وجود دارد. بعضی از این هورمون‌ها، محرک و بعضی دیگر، بازدارنده رشد هستند. گیاهان در شرایط متفاوت و بسته به نیاز، یک یا چند تا از این هورمون‌ها را ترشح می‌کنند. به طور کلی، گیاه در پاسخ به محیط اقداماتی را انجام می‌دهد تا حیاتش ادامه یابد. یکی از آنها پاسخ به نور است که تا حدودی با آن آشنا شدیم. فکر می‌کنید گیاهان کره زمین، چه پاسخ‌های دیگری به محل زندگی خود می‌دهند؟ نوبت آن است که به آموزش دومین گفتار از نهمین فصل زیست 11 بپردازیم.

در ابتدا، ویدیوی آموزشی این بخش را مشاهده می‌کنیم.

فیلم تدریس گفتار 2 فصل 9 زیست یازدهم

آموزش ویدیویی بخشی از «گفتار دوم فصل نهم زیست یازدهم» را در پایین قرار داده‌ایم. مدرس این قسمت، خانم دکتر الهه بنام، رتبه 37 کنکور تجربی هستند.

پاسخ به نور و گل‌دهی در گیاهان، اولین موضوعی است که آن را یاد می‌گیریم. بعد از آن پاسخ گیاهان به «دما»، «گرانش زمین» و «تماس» را بررسی می‌کنیم. آخرین موضوع نیز به پاسخ‌هایی از جنس دفاع اختصاص دارد.

بیشتر بدانید: آموزش فصل نهم زیست یازدهم

پاسخ به محیط؛ گفتار دوم فصل نهم زیست یازدهم

هنگام بهار که می‌شود، هوا رو به گرم شدن می‌رود. درختان با کاهش سرما، شروع به گل دادن می‌کنند. شب هنگام نیز، گلبرگ‌های بعضی گیاهان بسته می‌شود. چرا گیاهان نسبت به شرایط محیطی، واکنش نشان می‌دهند؟ شما چه نمونه‌هایی از پاسخ‌های گیاهان را می‌دانید؟

پاسخ به نور

می‌دانیم که ساقه به سمت نور یک جانبه خم می‌شود. فکر می‌کنید پاسخ ریشه به نور یک جانبه نیز همانند ساقه است؟

در این شکی نیست که نقش نور در گیاهان، حیاتی است. نور علاوه بر نقشی که در فتوسنتز دارد، فرانیدهای متفاوتی را در گیاهان تنظیم می‌کند. گل‌دهی یکی از این فرایندهاست که در ادامه به آن می‌پردازیم.

فعالیت 4 صفحه 146 زیست یازدهم

الف) پیشبینی می‌کنید که پاسخ ریشه به نور یک جانبه چه باشد؟

ب) برای بررسی درستی پیشبینی خود، آزمایشی طراحی کنید.

پ) آزمایشی را که طراحی کرده‌اید با چند گیاه انجام و نتیجه را گزارش دهید.

جواب فعالیت 4 صفحه 146 گفتار 2 فصل 9 زیست یازدهم

در طراحی آزمایش باید متغیرهای مستقل و متغیرهای وابسته را مشخص کنند. متغیر مستقل در اینجا نور و متغیر وابسته پاسخ ریشه است. بنابراین پاسخ ریشه به متغیر مستقل در دو حالت وجود نور و نبود نور بررسی می‌شود. در این آزمایش برای کنترل بهتر شرایط باید پاسخ ریشه اولیه به نور یک جانبه بررسی شود. نتایج این آزمایش به صورت کیفی و در سه حالت ممکن ارائه می‌شود. گرایش مثبت به سمت نور، گرایش منفی به سمت نور، بی تفاوت (منظور از بی تفاوت در اینجا این است که ریشه خم نشود).

گل دهی در گیاهان

گیاهان محل زندگی شما در چه فصل یا فصل‌هایی گل می‌دهند؟ با کمی دقت متوجه می‌شوید که بعضی گیاهان در فصلی خاص و بعضی در همه فصل‌ها گل می‌دهند. به نظر شما آیا می‌شود گیاهی را که در تابستان گل می‌دهد، در پاییز وادار به گل دهی کرد؟

گیاه هنگامی گل می‌دهد که مریستم رویشی که در جوانه قرار دارد، به مریستم گل یا زایشی تبدیل شود. این تبدیل به شرایط محیطی مانند دما و طول روز و شب وابسته است.

گیاهان را براساس نیاز به نور، برای گل دهی می‌توان در سه دسته قرار داد:

• روز کوتاه
• روز بلند
• بی تفاوت

گیاه داوودی در روزهای کوتاه پاییز گل می‌دهد. در واقع این گیاه برای گل دادن به شب‌های طولانی نیاز دارد. زمانی گل می‌دهد که طول شب از حدی کمتر نباشد.

شبدر که در تابستان گل می‌دهد، روز بلند است. این گیاه برای گل دادن به شب‌های کوتاه نیاز دارد. زمانی گل می‌دهد که طول شب از حدی بیشتر نباشد.

با ادامه گفتار 2 فصل 9 زیست یازدهم همراه بایوبنام باشید.

آگاهی از تاثیر نور بر گل دهی، به پرورش دهندگان گل یک امکان ویژه داد. آنها توانستند با ایجاد شرایط نوری مصنوعی، در همه فصل‌ها، گل‌هایی با نیازهای نوری متفاوت پرورش دهند.

در هر صورت، گل دهی بعضی گیاهان وابسته به طول روز و شب نیست. به چنین گیاهانی، بی تفاوت می‌گویند. از گیاهان بی تفاوت می‌توان به گوجه فرنگی اشاره کرد.

فعالیت 5 صفحه 147 زیست یازدهم

با توجه به شکل پایین و شکل 12_ب توضیح دهید که شکستن شب با یک جرقه نوری، چه تاثیری بر گل دهی گیاه روز کوتاه دارد.

جواب فعالیت 5 صفحه 147 زیست یازدهم

تصاویر نشان می‌دهد که شکستن شب با یک جرقه نوری، سبب می‌شود که گیاه روز کوتاه داوودی گل ندهد.

پاسخ به دما

گیاهان هر دمایی را نمی‌توانند تحمل کنند. سرمای شدید مانع از رویش دانه‌ها و جوانه‌ها در اکثر گیاهان می‌شود. برگ بعضی درختان با کاهش دما در فصل پاییز می‌ریزد. جوانه‌های آنها با برگ‌های پولک مانندی حفظ می‌شوند.

دانستیم که گیاهان برای گل دادن، نیازهای نوری متفاوتی دارند. بعضی گیاهان برای گل دادن، نیاز به گذراندن یک دوره سرما نیز دارند. این حقیقت از دل یک آزمایش و تحقیق به دست آمده است. محققان بذر نوعی گندم را مرطوب کرده و سپس آن را در سرما قرار دادند. بعد از کاشت بذر دریافتند که دوره رویشی آن کوتاه شده و زودتر به گل دهی افتاد.

کشف این ویژگی در گیاهان، امکان بهره‌برداری از زمین‌های بیشتری را به انسان‌ها بخشید. زمین‌هایی که اکثر سال با برف و یخ پوشیده شده‌اند.

پاسخ به گرانش زمین

برای درک اثر گرانش زمین بر جهت رشد ساقه و ریشه، به شکل پایین نگاه کنید.

ساقه در خلاف جهت گرانش و ریشه در جهت گرانش زمین رشد می‌کند. به رشد جهت‌دار اندام‌های گیاه به گرانش زمین، زمین گرایی می‌گویند. با طراحی و اجرای آزمایش‌هایی، می‌توان زمین گرایی را در انواعی از دانه‌رست‌ها بررسی کرد.

با ادامه گفتار 2 فصل 9 زیست یازدهم همراه بایوبنام باشید.

پاسخ به تماس

در شکل پایین، مثال‌هایی از پاسخ گیاهان به تماس را مشاهده می‌کنید.

بعضی گیاهان به دور گیاهان دیگر یا یک پایه می‌پیچند. ساقه درخت مو در تماس با درختی دیگر و یا پایه، به دور آن می‌پیچد. پیچش به علت تفاوت رشد ساقه در بخش قرارگرفته روی تکیه‌گاه و سمت مقابل آن ایجاد می‌شود. این به گونه‌ای است که رشد یاخته‌ها در محل تماس کاهش می‌یابد.

ضربه زدن به برگ گیاه حساس، باعث تا شدن برگ می‌شود. این پاسخ به علت تغییر فشار تورژسانس در یاخته‌هایی رخ می‌دهد که در قاعده برگ قرار دارند.

برگ تله مانند گیاهان گوشتخوار، یک سری کرک دارد. این کرک‌ها با برخورد حشره تحریک شده و پیام‌هایی را به راه می‌اندازند. پیام‌های ارسالی باعث بسته شدن برگ و در نتیجه به دام افتادن حشره می‌شود.

بیشتر بدانید: تدریس گفتار یک فصل نه زیست یازدهم

پاسخ‌هایی از جنس دفاع

گیاهان در معرض هجوم عوامل بیماری‌زا و جانوران گیاهخوار قرار دارند. مثلا گندم معمولا با دو بیماری قارچی زنگ گندم و سیاهک گندم دست و پنجه نرم می‌کند. این دو بیماری، سبب تخریب محصولاتی مانند گندم و جو می‌شوند. فکر می‌کنید گیاهان چگونه در برابر جانوران و بیماری‌ها از خود دفاع می‌کنند؟ در ادامه گفتار 2 فصل 9 زیست یازدهم، به بررسی چند راهکار دفاعی گیاهان می‌پردازیم.

تلاش برای جلوگیری از ورود

خارجی‌ترین سامانه بافتی در بخش‌های جوان گیاه، روپوست است. روپوست در بخش‌های هوایی گیاه با پوستک پوشیده شده است. پوستک تا حدودی مانع از نفوذ عوامل بیماری‌زا به گیاه می‌شود. همچنین دیواره یاخته‌ای محکم است و عبور از آن، کار آسانی نیست.

وجود ترکیباتی مانند لیگنین یا سیلیس در دیواره، به سخت شدن آن کمک می‌کند. در نتیجه، توان این سد فیزیکی افزایش پیدا می‌کند. با این حال، این تمام ماجرا نیست. بعضی عوامل بیماری‌زا می‌توانند با عبور از منفذ روزنه‌ها یا فضای بین یاخته‌ها از این سد بگذرند.

بافت چوب پنبه نیز در اندام‌های مسن گیاهان، علاوه بر حفظ آب، مانعی در برابر عوامل آسیب‌رسان است.

کرک و خار نیز در دفاع از گیاهان نقش دارند.

حشره‌های کوچک نمی‌توانند روی برگ‌های کرک‌دار به راحتی حرکت کنند. اگر گیاه مواد چسبناک ترشح کند، حرکت حشره دشوارتر و گاه غیرممکن می‌شود.

بعضی گیاهان در پاسخ به زخم، ترکیباتی ترشح می‌کنند که در محافظت از آنها نقش دارند. گاه حجم این ترکیبات آتقدر زیاد است که حشره در آن به دام می‌افتد. با سخت شدن این ترکیبات، سنگواره‌هایی ایجاد می‌شود که حشره در آن حفظ شده است.

دفاع شیمیایی گفتار 2 فصل 9 زیست یازدهم

گیاهان ترکیباتی تولید می‌کنند که سبب مرگ یا بیماری گیاه خواران می‌شوند. ترکیبات سیانید دار از این گروه‌اند که در تعدادی از گونه‌های گیاهی ساخته می‌شوند. «سیانید»، تنفس یاخته‌ای را متوقف می‌کند.

«آلکالوئیدها» در دور کردن گیاهخواران نقش دارند. نیکوتین که از آلکالوئیدهاست، چنین نقشی در گیاه تنباکو دارد.

اگر 